Nood aan professionele omkadering

27/09/16
Image: 

Annelies woont met haar gezin in Brugge. Omdat ze slechts parttime werkte, had ze ruimte over om te helpen als vrijwilliger in het noodopvangcentrum in Sijsele van het Rode Kruis. Daar wilde ze erkende vluchtelingen ondersteunen in hun zoektocht naar een geschikte huurwoning.

‘Het geluk dat je schenkt wanneer mensen goed terecht komen en hun leven hier kunnen opbouwen geeft mij meer voldoening dan een dikke looncheque. Deze mensen persoonlijk leren kennen, heeft mij ook geholpen om mijn initiële schrik voor ‘die grote anonieme vluchtelingenstroom uit gebieden vol terroristen’ weg te werken. Ik kreeg niets dan dankbaarheid, gastvrijheid, goede bedoelingen en vriendschap terug. Ik hoop dat, als ik ooit zou moeten vluchten, iemand voor mij hetzelfde zou doen.’

Ondertussen begeleidde zij samen met een team van vier andere vrijwilligers al een vijfenveertigtal erkende vluchtelingen bij het vinden van een geschikte huurwoning.

Te weinig tijd

‘Het oorspronkelijke plan was dat we in het opvangcentrum twee uur per week zouden bellen. De erkende vluchtelingen zochten naar advertenties en gaven ons dan telefoonnummers. Dit bleek totaal ontoereikend. We waren met een vijftal vrijwilligers en deden al snel veel meer: we volgden elke dag nieuwe advertenties op immosites op, belden zo snel mogelijk naar verhuurders, maakten afspraken en gingen mee op huisbezoeken.

We merkten dat het een enorme hulp was als we mee op huisbezoek gingen. Voor de verhuurder geeft dit meer vertrouwen, want we kennen de potentiële huurders al en ondersteunen hen. Bovendien konden we dan meteen de situatie van de vluchteling schetsen en de samenwerking met het OCMW uitleggen. Voor een vluchteling is het moeilijk om dat allemaal uit te leggen. Omdat ze de taal nog niet goed spreken, maken ze vaak een stille en teruggetrokken indruk. Dat schrikt eigenaars soms af.

De erkende vluchtelingen hebben twee maanden de tijd om een huurwoning te vinden, dan moeten ze de asielopvang verlaten. Dit is een heel korte termijn. Het duurt al een aantal dagen voor je een afspraak krijgt bij een verhuurder, en je moet vaak een week wachten op de uitslag van het bezoek. Voor zij die een woning vinden, is dat vaak pas in de laatste week van hun uitstroomtermijn.’

Kans op een huisbezoek? 6%

‘Immokantoren contacteerden we na een tijd niet meer, want dat bleek toch niet te werken. Ze bellen of mailen niet terug, weigeren OCMW-cliënten of laten mensen wel op bezoek komen, maar selecteren hen nooit (zelfs niet mits borgstelling van familielid met vast werk). Meestal houden ze vast aan de 1/3-regel, wat betekent dat een leefloner een woning moet vinden voor maximum 289 euro. Informeel deelden ze mij zelfs mee dat ze soms liegen als ze horen dat het voor een vluchteling is. Ze zeggen dan dat er iemand een optie op de woning heeft genomen. Aan de telefoon moeten ze wel zeggen dat vluchtelingen zich mogen aanmelden, omdat ze soms controletelefoons krijgen om na te gaan of ze niet discrimineren. 

Wat slaagkansen betreft, kwam het neer op ongeveer dertig telefoons voor één afspraak. Wanneer we enkel rechtstreeks naar eigenaars bellen is dat één op vijftien. Als eigenaars open staan voor een afspraak, leidt dat in 80% van de gevallen tot succes. We hebben op vier maanden met vijf vrijwilligers een dertiental vluchtelingen kunnen helpen, net binnen de tijd. Een vijftal anderen vonden uiteindelijk via hun eigen netwerk iets. Eentje viel toch buiten zijn termijn, zat even in voorlopige privé-opvang maar vond wat later dan toch ook een eigen plek. Het blijkt dus niet onmogelijk, maar er zijn veel inspanningen voor nodig.’

Onduidelijke regels, absurde voorwaarden en slechte ervaringen

‘Het is moeilijk werken met de absolute willekeur binnen de verschillende OCMW’s. Het ene OCMW aanvaardt huurtarieven van 500 euro per maand, het andere weigert 480 euro. Dan weer staat het huurcontract op de helling omdat de gevraagde waarborg 1000 euro was, maar het OCMW een waarborg van maximum 950 euro wilde geven. 

Naast de arbitraire regels rond maximumhuurprijs en -huurwaarborg, legt het OCMW soms ook strenge normen op aan de woning. Zo hadden we een eigenares die haar woning wilde verhuren, maar dit niet kon aan OCMW-cliënten omdat ze geen dubbel glas had. Pas op, ik begrijp dat die regels opgesteld zijn om de huurder te beschermen. Maar het voelt wel Kafkaiaans aan dat ze een woning niet kunnen huren omdat het OCMW niet instemt omwille van geen dubbel glas, waardoor ze perfect bewoonbare panden verliezen, en gedwongen zijn veel te veel te betalen voor een studio van 18m². Een ander probleem waar veel eigenaars die ervaring hebben met verhuren via OCMW op afhaken, is het feit dat als het fout begint te gaan, het OCMW helemaal niet meer tussenkomt. Dat vertelden verschillende eigenaars. Soms verliest een OCMW-cliënt zijn leefloon omdat hij werk of een opleiding weigerde. Of ineens verdwijnt hij, en dan wordt de eigenaar aan zijn lot over gelaten.

We merken ook dat veel van goede en betaalbare studio’s zijn voorbehouden voor studenten. Maar jonge vluchtelingen die (willen) studeren, komen niet in aanmerking voor deze studio’s. Zij moeten hun domicilie op het adres van de studio kunnen zetten om recht te hebben op een leefloon. Dit kan niet bij studentenstudio’s. Zelfs indien domicilie wel mogelijk is, moeten ze een inschrijvingsbewijs van de universiteit of hogeschool kunnen voorleggen. Dagonderwijs Nederlands of een voorbereidend traject telt niet. Ze worden dus gedwongen richting de veel duurdere huurmarkt. Niet alleen qua prijs, ook qua ligging zouden deze studentenstudio’s beter zijn. Als ze omgeven zijn door andere studenten, kan dit alleen maar hun integratie en schoolkansen bevorderen. Heel jammer.’

Vrijwilligers als nieuwe hulpverleners?

‘Soms hebben we ook het omgekeerde probleem.  Een verhuurder wil wel verhuren aan een OCMW-cliënt of vluchteling, maar we hebben niemand die aan het gevraagd profiel voldoet. Ze willen dan bijvoorbeeld maximum twee personen, of geen kinderen. We hopen dat het online woningplatform dat Vluchtelingenwerk Vlaanderen aan het maken is, hierbij zal helpen. In tussentijd hebben we zelf een Facebookgroep opgericht: ‘Room(s) For Refugees’. Daar kunnen vluchtelingen die een woning zoeken, hun oproep plaatsen. Zo heb ik via via wel al een aantal mensen kunnen helpen. Ook verhuurders die een woning willen verhuren aan vluchtelingen kunnen daar posten. 

Volgens mij is er een groot gebrek aan structuur en professionele omkadering in de huisvestingszoektocht van vluchtelingen. Er zit een gat tussen het opvangcentrum waar ze weg moeten, en het OCMW waar ze pas terecht kunnen op het moment dat ze een woning hebben gevonden.  Dat gat proberen wij nu met handen en voeten te vullen als vrijwilligers, maar het vraagt heel veel als je iemand echt goed wil begeleiden.’